Sporda Zihinsel Antrenmanın Sporcularda Psikolojik Toparlanma Üzerine Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19256759Anahtar Kelimeler:
Zihinsel antrenman, psiklojik toparlanma, sporcu psikolojisi, spor psikolojisiÖzet
Bu araştırmanın amacı sporda zihinsel antrenmanın psikolojik toparlanma üzerinde etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini 2025-2026 yılında aktif olarak farklı branşlarla ilgilenen sporcular; örneklem grubunu ise tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 240 aktif sporcular oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Yarayan ve İlhan (2018) tarafından Türkçeye uyarlanan Sporda Zihinsel Antrenman Envanteri ile Kayğusuz ve Karagözoğlu (2023) tarafından geliştirilen Sporda Psikolojik Toparlanma Ölçeği (SPTÖ) kullanılmıştır. Bulgular cinsiyet, branş, spor yapma düzeyi ve eğitim düzeyi değişkenleri bakımından sporda zihinsel antrenman toplam puanları ve alt boyut puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte erkek sporcuların kadın sporculara kıyasla; amatör sporcuların profesyonel sporculara kıyasla; 18 ile 22 yaş grubundaki sporcuların 31 ve üstü yaş sporculara kıyasla, spor yaşı 1 ile 3 yıl olan sporcuların 10 yıl ve üstü spor olan sporculara kıyasla daha düşük kişilerarası beceriler düzeyine sahip oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca erkek sporcuların kadın sporculara kıyasla; 18 ile 22 yaş grubundaki sporcuların 31 ve üstü yaş sporculara kıyasla, spor yaşı 1 ile 3 yıl olan sporcuların 10 yıl ve üstü spor olan sporculara kıyasla daha düşük iyiye dönüş düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Sporcuların zihinsel antrenman düzeylerinin psikolojik toparlanma yordayıcı etkisini belirlemek amacıyla yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda, zihinsel antrenmanın alt boyutlarından zihinsel temel beceriler ve zihinsel performans becerilerinin psikolojik toparlanmanın anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, araştırma bulguları zihinsel antrenmanın, psikolojik toparlanmaya katkı sağladığını, aynı zamanda sporcuların mental sağlığı ve psikolojik iyi oluş hâlinde etkin ve önemli bir rol üstlendiğini göstermektedir. Bu doğrultuda egzersiz ve spor eğitmenlerinin, spor psikologlarının ve atletik performans uzmanlarının antrenman programlarına düzenli ve sistematik zihinsel beceri eğitimlerini dâhil etmeleri önerilmektedir.
Referanslar
Altıntaş, A., & Akalan, C. (2008). Zihinsel antrenman ve yüksek performans. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 39–43.
Beckmann, J., & Kellmann, M. (2004). Self-regulation and recovery: Approaching an understanding of the process of recovery from stress. Psychological Reports, 95(3), 1135-1153. https://doi.org/ 10.2466/pr0.95.3f.1135-1153
Behnke, M., Tomczak, M., Kaczmarek, L. D., Komar, M., & Gracz, J. (2017). The sport mental training questionnaire: Development and validation. Current Psychology, 38(2), 504-516.
Birrer, D., & Morgan, G. (2010). Psychological skills training as a way to enhance an athlete’s performance in high‐intensity sports. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 20, 78–87.
Büyükbasmacı, Y. E. (2025). 10–27 yaş arası genç sporcularda zihinsel antrenman algı düzeyinin sportif sorunlarla başa çıkma becerilerine etkisi. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 13(35), 74–92.
Bompa, T. O. (2015). Dönemleme antrenman kuramı ve yöntemi. (T. Bağırgan. Çev.). (2. Baskı). Spor.
Cevahircioğlu, B., Karakuş, K., & Şenel, E. (2023). Sporcularda zihinsel antrenman ile müsabaka ruminasyonu arasındaki ilişki. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 292–305.
Cohn, P. J. (1991). An exploratory study on peak performance in golf. The Sport Psychologist, 5(1), 1–14.
Çankaya, S., Çakıcı, H. A., Yıldız, E., & Aksoy, Y. (2020). Sporcuların Zihinsel Antrenman Uygulamaları ve Özgüven Durumlarının İncelenmesi. Turkish Studies-Social Sciences, 15(4), 1805-1821.
Erdoğan, B. S., & Gülşen, D. B. A. (2020). Spor bilimleri fakültesinde öğrenim gören sporcuların zihinsel antrenman düzeylerinin belirlenmesi. Mediterranean Journal of Sport Science, 3(1), 219-228.
Erman, M. Y., Turhan, M. Ö., & Sarı, C. (2023). Sporcuların zihinsel antrenman düzeyleri ile sporda mücadele ve tehdit algılarının incelenmesi. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 28(1), 32-41.
Gürer, B., Alıncak, F., Özen, G. (2019). Bir doğa turizmi olarak macera yarışlarına katılan sporcuların zihinsel dayanıklılıklarının incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi , 24(4) , 215-226.
Karaca, R., & Gündüz, N. (2021). Oryantiring sporcularında zihinsel antrenman ve performans ilişkisinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(1), 99–115.
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kayğusuz, Ş., & Karagözoğlu, C. (2023). Sporda psikolojik toparlanma ölçeği (SPTÖ) geliştirme çalışması. Journal of Sport Sciences Research, 8(2), 157–174.
Kocaman Z., Çankaya S. (2025). Sporcuların Zihinsel Antrenman Düzeylerinin Psikolojik Performans Üzerine Etkisi, III. Uluslararası Egzersiz ve Spor Bilimleri Kongresi, 2025, Konya, TÜRKİYE, ss:706-722.
Kozak, M., Zorba, E., & Bayrakdar, A. (2021). Sporcularda zihinsel antrenman becerileri ile bilinçli farkındalık. Herkes İçin Spor ve Rekreasyon Dergisi, 3(2), 89–97.
Tastan, Z. (2025). Sporda duygu düzenleme ile psikolojik toparlanma arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 239–251.
Taylor, J., & Wilson, G. (Eds.). (2005). Applying sport psychology: Four perspectives. Human Kinetics.
Özsubaşı, İ. H., Şam, C. T., & Ekmekçi, R. (2025). Curling Sporcularında Zihinsel Dayanıklılık, Problem Çözme Becerisi ve Sürekli Kaygı Durumlarının Zihinsel Antrenman Yöntemleriyle Geliştirilmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(1), 55-70.
Reilly, T., & Ekblom, B. (2005). The use of recovery methods post‐exercise. Journal of Sports Sciences, 23(6), 619-627. https://doi.org/10.1080/02640410400021302
Vealey, R. S. (2007). Mental skills training in sport. In: Editors (eds.) Handbook of Sport Psychology, Third Edition, pp 285-309.
Yarayan, Y. E., & İlhan, E. L. (2018). Sporda zihinsel antrenman envanteri’nin (SZAE) uyarlama çalışması. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 23(4), 205-218.
Yüksel, Ö., & Orhan, Ö. (2021). Farklı spor dalları ile ilgilenen sporcuların zihinsel antrenman düzeylerinin incelenmesi. Herkes İçin Spor ve Rekreasyon Dergisi, 3(2), 56-63.
Weinberg, R. S., & Gould, D. (2023). Foundations of sport and exercise psychology. Human kinetics
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Bekir Veysel OLMUŞ, Soner ÇANKAYA, Onur ÖZTÜRK
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
