İşitme Engelli Sporcularda Motivasyon: Lisansüstü Tezlerin Kapsam Belirleme Yaklaşımıyla İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19314473%20Abstract
Bu çalışmanın amacı, işitme engelli sporcularda motivasyon kavramını ele alan lisansüstü tez çalışmalarının kapsamını, eğilimlerini ve araştırma boşluklarını belirlemektir. Araştırma, kapsam belirleme derlemesi (scoping review) yaklaşımı temel alınarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde yalnızca Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanı kullanılmış ve “işitme engelli sporcular” ve “motivasyon” anahtar kelimeleri üzerinden tarama gerçekleştirilmiştir. Tarama sonucunda toplam 81 tez çalışmasına ulaşılmış; belirlenen dahil etme ölçütleri doğrultusunda yalnızca motivasyon değişkenini doğrudan ele alan 3 tez çalışması incelemeye dahil edilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; çalışmalar yayın yılı, yöntemsel özellikler, örneklem yapısı ve incelenen motivasyon boyutları açısından analiz edilmiştir. Bulgular, işitme engelli sporcularda motivasyonun ağırlıklı olarak başarı motivasyonu ve spora katılım motivasyonu çerçevesinde ele alındığını göstermektedir. İncelenen çalışmaların büyük ölçüde nicel ve kesitsel araştırma tasarımlarına dayandığı, örneklem çeşitliliğinin sınırlı olduğu ve özellikle deneysel ile boylamsal çalışmaların yetersiz kaldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, işitme engelli sporcularda motivasyonu doğrudan ele alan lisansüstü tez çalışmalarının oldukça sınırlı olduğu ve alanda daha kapsamlı, çok boyutlu araştırmalara ihtiyaç duyulduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışma, mevcut tez literatürünü sistematik bir biçimde ortaya koyarak alandaki araştırma boşluklarının belirlenmesine katkı sağlamaktadır.
References
Arksey, H., & O'malley, L. (2005). Scoping studies: towards a methodological framework. International journal of social research methodology, 8(1), 19-32. https://doi.org/10.1080/1364557032000119616
Aydoğdu, M. (2020) Engelli Sporcularda Narsisizm Ve Saldırganlık Düzeylerinin Başarı Motivasyonu Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Niğde Ömer Halis Demir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde.
Bompa, T. O., & Haff, G. G. (2009). Periodization: Theory and methodology of training.[5-th Edition]. Champaign, IL, USA: Human Kinetics, 75-87.
Cesur, B. (2024). İşitme engelli sporcuların spora katılım motivasyonu, yalnızlık ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi (Doktora tezi). Muş Alparslan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muş.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Demir, G. T., & İlhan, E. L. (2019). Spora katılım motivasyonu: görme engelli sporcular üzerine bir araştırma. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(1), 157-170.
Duda, J. L., & Nicholls, J. G. (1992). Dimensions of achievement motivation in schoolwork and sport. Journal of educational psychology, 84(3), 290. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.3.290
Gürboğa, C., & Kargın, T. (2003). İşitme engelli yetişkinlerin farklı ortamlarda kullandıkları iletişim yöntemlerinin/becerilerinin incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 36(1), 51-64.
İlhan, L. (2008). Eğitilebilir zihinsel engelli çocuklarda beden eğitimi ve sporun sosyalleşme düzeylerine etkisi. Kastamonu Education Journal, 16(1), 315-324.
Johnson, C. C. (2009). The benefits of physical activity for youth with developmental disabilities: a systematic review. American journal of health promotion, 23(3), 157-167.
Lastuka, A., & Cottingham, M. (2016). The effect of adaptive sports on employment among people with disabilities. Disability and rehabilitation, 38(8), 742-748. https://doi.org/10.3109/09638288.2015.1059497
Levac, D., Colquhoun, H. & O'Brien, K.K. (2010). Scoping studies: advancing the methodology. Implementation Sci 5, 69 https://doi.org/10.1186/1748-5908-5-69
Lieberman, L. J., Robinson, B. L., & Rollheiser, H. (2006). Youth with visual impairments: Experiences in general physical education. RE: view, 38(1), 35.
Nicholls, J. G. (1989). The competitive ethos and democratic education. Harvard University Press.
Peters, M. D., Godfrey, C., McInerney, P., Munn, Z., Tricco, A. C., & Khalil, H. (2020). Chapter 11: scoping reviews. JBI manual for evidence synthesis, 169(7), 467-473.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-determination theory. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-17299-1_2630
Shephard, R. J. (1991). Benefits of sport and physical activity for the disabled: implications for the individual and for society. Journal of Rehabilitation Medicine, 23(2), 51-59. https://doi.org/10.2340/1650198419915159
Tricco, A. C., Lillie, E., Zarin, W., O'Brien, K. K., Colquhoun, H., Levac, D., ... & Straus, S. E. (2018). PRISMA extension for scoping reviews (PRISMA-ScR): checklist and explanation. Annals of internal medicine, 169(7), 467-473. https://doi.org/10.7326/M18-0850
Vallerand, R. J. (2007). Intrinsic and extrinsic motivation in sport and physical activity: A review and a look at the future. Handbook of sport psychology, 59-83. https://doi.org/10.1002/9781118270011.ch2
Weinberg, R. S., & Gould, D. (2023). Foundations of sport and exercise psychology (7th ed.). Human Kinetics. Yalçın, İ. (2015). İşitme Engelli Futsal Sporcularının Başarı Motivasyon Düzeylerinin İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Elazığ.
World Health Organization. (2021). World report on hearing. https://www.who.int/publications/i/item/world-report-on-hearing
Additional Files
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Burak BALOĞLU, Faruk ALBAY
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
